Kabızlık ve İshal Sorunlarına Ne İyi Gelir?

Kabızlık ve ishal yaygın sindirim sistemi sorunlarıdır. Kabızlık nadir veya zor dışkılama (haftada <3 kez), sert dışkı, zorlanma. İshal sıvı, sulu dışkı (günde 3+), sıklık artışı, karın krampları. Nedenler diyet, stres, enfeksiyon, ilaçlar, kronik hastalıklardır (IBS, IBD, celiaki). Tedavi yaşam tarzı değişikliği, diyet ayarı, ilaçlar, altta yatan nedeni düzeltmektir.

Kabızlığın Nedenleri

Düşük lif alımı yetersiz meyve, sebze, tam tahıl. Yetersiz sıvı dehidrasyon dışkıyı sertleştirir. Hareketsiz yaşam fiziksel aktivite bağırsak hareketini uyarır. İlaçlar opioidler, antikolinerjikler, kalsiyum/demir takviyeleri, antasitler (alüminyum). Hormonlar gebelik (progesteron), hipotiroidizm. Bağırsak bozuklukları irritabl bağırsak sendromu (IBS-C), kolorektal kanser, darlık. Nörolojik Parkinson, spinal yaralanma, MS. Dışkı tutma psikolojik, ağrılı hemoroid nedeniyle.

Kabızlık Tedavisi

Diyet değişikliği lif artırma günde 25-35 gram (sebze, meyve, tam tahıl, baklagiller, kuru erik, incir). Kademeli artırma (ani lif gaz yapar). Bol su içme günde 8-10 bardak, lif su ile çalışır. Fiziksel aktivite günde 30 dakika yürüyüş, jogging, bağırsak hareketi uyarır. Tuvalet alışkanlığı düzenli zaman (sabah), acil hissi bastırmama, yeterli süre ayırma. Osmotik laksatifler polietilen glikol (Miralax), laktu loz, magnezyum sütü suyu bağırsakta tutar, dışkıyı yumuşatır. Günlük kullanım güvenli. Uyarıcı laksatifler senna, bisakodil bağırsak kasılmasını uyarır. Kısa süreli (kronik kullanım bağımlılık). Dışkı yumuşatıcılar docusate dışkıya su geçişini artırır. Prokinetik ilaçlar prucalopride kronik kabızlıkta bağırsak hareketini artırır. Rektal tedavi suppositoryalar, lavmanlar akut rahatlama.

İshalin Nedenleri

Enfeksiyonlar viral (rotavirus, norovirus), bakteriyel (Salmonella, E. coli, Campylobacter), paraziter (Giardia). Gıda zehirlenmesi kontamine gıda, hızlı başlangıç. İlaçlar antibiyotikler (bağırsak florasını bozar), metformin, kolşisin, PPİ. Gıda intoleransı laktoz intoleransı (süt şekeri), fruktoz, yapay tatlandırıcılar (sorbitol). Kronik durumlar IBS-D (irritabl bağırsak), IBD (Crohn, ülseratif kolit), celiaki, mikroskopik kolit. Endokrin hipertiroidizm, diyabet (nöropati). Cerrahi kolesistektomi (safra kesesi), bağırsak rezeksiyon.

İshal Tedavisi

Hidrasyon oral rehidrasyon solüsyonu (ORS) su + elektrolit (sodyum, potasyum). Berrak sıvılar su, et suyu, oral rehidrasyon içecekleri. Kaçınılması gerekenler kafein, alkol, süt ürünleri (laktoz intoleransı varsa). BRAT diyeti muz, pirinç, elma püresi, tost bağlayıcı, hafif. Kademeli normal diyete dönüş. Probiyotikler Lactobacillus, Saccharomyces boulardii bağırsak florasını düzenler, özellikle antibiyotik ilişkili ishal. Antidiareal ilaçlar loperamid (Imodium) bağırsak hareketini yavaşlatır. Bakteriyel enfeksiyonda kontrendike (toksin birikimi). Bismuth subsalicylate (Pepto-Bismol) hafif ishal, gaz. Antibiyotikler bakteriyel ishalde (Cipro, azithromycin), viral ishalde gereksiz. Dışkı kültürü rehber eder. Altta yatan nedenin tedavisi celiaki glütensiz diyet, IBD anti-inflamatuar, IBS diyet+ilaç.

Irritabl Bağırsak Sendromu (IBS)

IBS-C (konstipasyon ağırlıklı) kabızlık, karın ağrısı, şişkinlik. Tedavi lif takviyesi (psyllium), laksatifler, linaklotid, lubiprostone. IBS-D (ishal ağırlıklı) sık, sulu dışkı, kramplar. Tedavi loperamid, rifaximin (antibiyotik), eluxadoline. IBS-M (mikst) kabızlık ve ishal değişmeli. Diyet değişikliği düşük FODMAP diyeti (fermente oligosakkarit, disakkarit, monosakkarit, polioller) IBS semptomlarını azaltır. Gluten, süt, yapay tatlandırıcı sınırlama. Stres yönetimi BDT, hipnoterapi, yoga, antidepresanlar (düşük doz tricyclic).

İnflamatuar Bağırsak Hastalığı (IBD)

Crohn hastalığı ağızdan anüse tüm sindirim sistemi, transmural inflamasyon. İshal (bazen kanlı), karın ağrısı, kilo kaybı, fistül, darlık. Tedavi aminosalicylatlar (mesalazine), kortikosteroidler, immünosüpresanlar (azatioprin, metotreksat), biyolojikler (infliximab, adalimumab). Ülseratif kolit kolon ve rektum, yüzeyel ülserler. Kanlı ishal, aciliyet, tenesmus. Tedavi aminosalicylatlar, steroidler, immünosüpresanlar, biyolojikler. Ciddi vakalarda kolektomi.

Enfeksiyöz İshal

Viral gastroenterit (mide gribi) norovirus, rotavirus, ani ishal, kusma, karın krampları, ateş. Kendiliğinden iyileşme 1-3 gün. Destekleyici tedavi hidrasyon. Bakteriyel ishal Campylobacter, Salmonella, E. coli (özellikle EHEC). Kanlı ishal, ateş. Antibiyotik şiddetli vakalarda. C. difficile enfeksiyonu antibiyotik sonrası ishal, ciddi kramplar, ateş. Antibiyotik (vankomisin, fidaksomisin), fekal mikrobiota transplantasyonu (FMT) tekrarlayan vakalarda. Paraziter Giardia, Cryptosporidium kronik ishal, seyahat öyküsü. Antiparaziter (metronidazol, nitazoksanid).

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Kabızlık 2 hafta+ tedavi ile düzelmeyen, ciddi ağrı, kan, kilo kaybı, aile kanser öyküsü. İshal 2 gün+ yüksek ateş, kanlı dışkı, şiddetli dehidratasyon (kuru ağız, baş dönmesi, koyu idrar), şiddetli karın ağrısı. Bebek ve yaşlılarda erken başvuru dehidratasyon riski yüksek. Alarm belirtileri beklenmeyen kilo kaybı, gece semptomu, 50 yaş üzeri başlangıç, aile kolorektal kanser öyküsü. Kolonoskopi gerekebilir.

Önleme

Kabızlık yüksek lifli diyet, yeterli su, düzenli egzersiz, tuvalet rutini. İshal el yıkama, gıda güvenliği (pişirme, saklama), temiz su, seyahatte dikkat, aşılama (rotavirus bebekler için). Kabızlık ve ishal yaygın sindirim problemleri, kabızlık düşük lif, yetersiz su, hareketsizlikle ilişkili, tedavi diyet, lif, laksatifler, ishal enfeksiyon, IBS, IBD, gıda intoleransı, tedavi hidrasyon, BRAT diyeti, loperamid, antibiyotik (bakteriyel), kronik durumlarda doktor değerlendirmesi gerekli.