Priapizm (Uzamış Ereksiyon) Nedir ve Acil Müdahale Gerektirir mi?

Priapizm, cinsel uyarı olmaksızın veya uyarı sona erdikten sonra devam eden uzun süreli ve genellikle ağrılı ereksiyondur. Dört saatten uzun süren ereksiyon priapizm olarak tanımlanır ve tıbbi acil bir durum olarak kabul edilir. Tedavi edilmezse kalıcı erektil disfonksiyon ve penis hasarına yol açabilir. Bu makalede priapizmin ne olduğunu, nedenlerini, türlerini ve tedavi yaklaşımlarını ele alacağız.

Priapizm Nedir?

Normal ereksiyonda cinsel uyarı sonrası penis kan ile dolar ve boşalma veya uyarının kesilmesiyle gevşer. Priapizmde ise bu mekanizma bozulur ve penis istemsiz olarak sert kalır.

Priapizm her yaşta görülebilir ancak iki yaş grubunda pik yapar: beş ile on yaş arası çocuklarda (genellikle orak hücre hastalığına bağlı) ve yirmi ile elli yaş arası yetişkin erkeklerde. Nadir görülen bir durumdur ancak görüldüğünde ciddiye alınmalıdır.

Priapizm Türleri

Priapizm üç ana tipte sınıflandırılır ve her birinin nedeni ve tedavisi farklıdır.

İskemik (düşük akımlı) priapizm en sık görülen ve en tehlikeli türdür. Penisten venöz kan çıkışı engellenir ve oksijenlenme bozulur. Uzun sürdüğünde doku hasarı ve fibrozis gelişir. Ağrılıdır ve acil müdahale gerektirir.

Non-iskemik (yüksek akımlı) priapizm, penise arteriyel kan akışının artmasıyla oluşur. Genellikle perineal travma sonucu arter-ven fistülü gelişmesine bağlıdır. Ağrısız veya minimal ağrılıdır ve aciliyet derecesi daha düşüktür.

Tekrarlayan (intermittant) priapizm, özellikle orak hücre hastalığında görülen bir paterndir. Kendiliğinden düzelen ancak tekrarlayan ereksiyon epizotları ile karakterizedir.

Priapizm Nedenleri

İskemik priapizmin birçok nedeni olabilir. Orak hücre hastalığı en sık nedenlerden biridir. Oraklaşan kırmızı kan hücreleri damarlarda tıkanıklık yapar.

İlaçlar önemli bir neden grubunu oluşturur. Erektil disfonksiyon tedavisi için kullanılan ilaçlar (intrakorporal enjeksiyonlar), psikiyatrik ilaçlar (trazodone, klorpromazin), antihipertansifler ve kan sulandırıcılar riski artırabilir.

Madde kullanımı da priapizme yol açabilir. Kokain, esrar ve alkol bu maddeler arasındadır. Bazı toksinler ve böcek sokmaları da nadiren priapizm yapabilir.

Kan hastalıkları (lösemi, multipl miyelom), nörolojik bozukluklar ve tümörler diğer potansiyel nedenlerdir. Ancak vakaların yüzde otuz ila ellisinde neden saptanamaz (idiyopatik).

Belirtiler

İskemik priapizmde penis şaftı serttir ve genellikle ağrılıdır. Ağrı zamanla artar. Glans (baş) yumuşak kalabilir. Ereksiyon dört saatten uzun sürer ve cinsel aktivite ile ilişkili değildir.

Non-iskemik priapizmde ereksiyon tam sert olmayabilir. Ağrı genellikle yoktur veya minimaldir. Genellikle travma öyküsü vardır.

Neden Acil Bir Durumdur?

İskemik priapizmde penis dokusu yeterli oksijen alamaz. Dört ila altı saat içinde geri dönüşümlü iskemik hasar başlar. Yirmi dört saatten sonra kalıcı fibrozis ve erektil disfonksiyon riski çok yüksektir.

Bu nedenle priapizm tıbbi acil bir durum olarak değerlendirilir. Erken tedavi kalıcı hasar riskini önemli ölçüde azaltır.

Tanı

Tanı öncelikle klinik değerlendirmeye dayanır. Öykü ve fizik muayene priapizm türünü ayırt etmeye yardımcı olur.

Kavernozal kan gazı analizi iskemik ve non-iskemik priapizmi ayırt etmede altın standarttır. İskemik tipte kan koyu ve asidotiktir (düşük pH, düşük oksijen). Non-iskemik tipte kan arteriyel özelliktedir.

Doppler ultrasonografi penis kan akışını değerlendirir. Travma öyküsünde arteriovenöz fistülü gösterebilir.

Tedavi

İskemik priapizm tedavisi acildir. İlk basamak tedavi aspirasyon ve irigasyondur. İğne ile korpus kavernozumdan pıhtılaşmış kan aspire edilir ve serum fizyolojik ile yıkanır.

Aspirasyon yetersiz kalırsa sempatometik ajan enjeksiyonu yapılır. Fenilefrin en sık kullanılan ilaçtır. Kan damarlarını daraltarak detümesansı sağlar. Kardiyak izlem gerektirir.

Tıbbi tedavi başarısız olursa cerrahi şant prosedürleri uygulanır. Distal veya proksimal şantlar ile venöz drenaj sağlanır.

Non-iskemik priapizm daha az acildir. Başlangıçta gözlem önerilir çünkü çoğu vaka kendiliğinden düzelir. Kalıcı vakalarda selektif embolizasyon yapılabilir.

Komplikasyonlar

Geç tedavi edilen iskemik priapizmde erektil disfonksiyon riski yüksektir. Otuz altı saatten sonra tedavi edilen vakaların çoğunda kalıcı erektil disfonksiyon gelişir.

Penis fibrozu ve kısalması, tekrarlayan priapizm ve psikolojik sorunlar diğer olası komplikasyonlardır.

Önleme

Altta yatan nedeni olan hastalarda risk faktörlerinin yönetimi önemlidir. Orak hücre hastalarında hidroksiüre kullanımı priapizm sıklığını azaltabilir.

Priapizm riski olan ilaçları kullananlar belirtiler konusunda bilgilendirilmelidir. Erken başvuru vurgulanmalıdır.

Ne Zaman Acile Başvurulmalı?

Dört saatten uzun süren ereksiyon acil tıbbi değerlendirme gerektirir. Ağrılı ereksiyon daha erken başvurmalıdır. Orak hücre hastalığı veya risk faktörü olanlarda daha dikkatli olunmalıdır.

Sonuç

Priapizm nadir görülen ancak ciddi bir ürolojik acildir. Özellikle iskemik priapizmde erken tedavi kalıcı erektil disfonksiyonu önlemek için hayati önem taşır. Uzamış ereksiyon yaşayan erkeklerin utanmadan acil servise başvurması gerekir. Erken müdahale hem fonksiyon hem de yaşam kalitesi açısından kritiktir.